4-3-2 گردشگری و سیاست در وضعیت کنونی ایران37
4-2 مروری بر پژوهش های گذشته38
1-4-2 پژوهش های داخلی39
2-3-2 پژوهش های خارجی41
5-2 مدل مفهومی پژوهش55
1-5-2 متغیرهای پژوهش55
6-2. مختصری درباره کشور کره جنوبی57
7-2 خلاصه فصل دوم59
فصل سوم: روش شنـاسـی پـژوهش60
1-3 مقدمه61
2-3 نوع پژوهش61
3-3 جامعه آماری61
4-3 تعیین حجم نمونه و روش نمونه گیری61
2-4-3 روش نمونه گیری62
5-3 تکنیک ها و ابزارهای گردآوری داده ها63
1-5-3 داده های اولیه: پرسشنامه64
6-3 روایی و پایایی ابزار گردآوری داده ها66
1-6-3 روایی66
2-6-3 پایایی پرسشنامه66
7-3 آزمون های آماری و ابزارهای تجزیه و تحلیل داده ها67
1-7-3 مدل معادلات ساختاری67
2-7-3 روش حداقل مربعات جزئی (PLS)68
8-3 خلاصه فصل سوم69
فصل چهارم: تجـزیـه و تحلیـل یـافته هـای آمـاری پـژوهـش70
1-4 مقدمه71
2-4 بررسی توصیفی ویژگی‌های جمعیت شناختی72
3-4 تحلیل استنباطی یافته‌ها79
1-3-4 نتایج تحلیل عاملی تاییدی (اعتبارسنجی مدل‌های اندازه‌گیری)79
1-1-3-4 بررسی دیاگرام‌‌های تحقیق84
2-3-4 تحلیل سوال‌های تحقیق87
1-2-3-4 گردشگران خارجی در ایران با چه محدودیت هایی مواجه هستند؟87
2-2-3-4 آزمون تحلیل واریانس فریدمن جهت رتبه بندی محدودیت‌های پیش روی گردشگران خارجی89
9-4 خلاصه فصل چهارم91
فصل پنجم: بـحـث و نتیجـه گیـری92
1-5 مقدمه95
2-5 مروری بر فرآیند پژوهش95
3-5 مروری بر یافته های آماری96
4-5 پیشنهادهای اجرایی96
6-5 محدودیت های پژوهش103
7-5 پیشنهادهایی جهت انجام پژوهش های آتی104
8-5 خلاصه فصل پنجم104
منابعI
منابع فارسیII
منابع لاتینIII
منابع الکترونیکیXIII
پـیوست هـا: پرسشنامهXIV
فهرست جداول
فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه پژوهش………………………………………………………………………………………………. 12
جدول 1-2: خلاصهای از تعاریف محدودیتهای گردشگری …………………………………………………………………………… 20
جدول 2-2: تحلیل SWOT صنعت گردشگری ایران ……………………………………………………………………………………… 27
فصل سوم: روش شنـاسـی پـژوهش …………………………………………………………………………………………………… 60
جدول 2-3: ترکیب سوالات پرسشنامه……………………………………………………………………………………………………………… 65
جدول 3-3: محاسبه آلفای کرونباخ به منظور سنجش پایایی ابزار اندازهگیری ……………………………………………… 67
فصل چهارم: چهارم: تجـزیـه و تحلیـل یـافته هـای آمـاری پـژوهـش ………………………………………………. 70
جدول 1-4: نتایج توصیفی ویژگی‌های جمعیتشناختی (اندازه نمونه=351) ………………………………………………… 72
جدول 2-4: معیارهای اعتبارسنجی مدل‌های اندازه‌گیری ………………………………………………………………………………. 80
جدول 3-4: شاخص‌های روایی، پایایی و برازش ……………………………………………………………………………………………… 81
جدول شماره 4-4: ضرایب همبستگی پیرسون و شاخص روایی منفک …………………………………………………………. 83
جدول 5-4: نتایج آزمون تی تک نمونه ای ……………………………………………………………………………………………………… 88
جدول 6-4: نتایج آزمون فریدمن …………………………………………………………………………………………………………………….. 90

فهرست نمودارها
فصل اول: کلیات پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………….. 1
نمودار 1-1: مدل مفهومی پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………… 9
جدول 2-1: نقاط قوت و نقاط ضعف پژوهشهای پیشین جایگاهیابی در صنعت هتلداری از منظر آژانسهای مسافرتی ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………13
فصل دوم: مبانی نظری و پیشینه پژوهش………………………………………………………………………………………………. 18
نمودار 1-2: مدل محدودیتهای فراغتی هندرسون و همکاران ……………………………………………………………………… 43
نمودار 2-2: مدل جایگزین محدودیتهای مشارکت جکسون ………………………………………………………………………… 44
نمودار 3-2: مدل سلسله مراتب محدودیتهای فراغت …………………………………………………………………………………… 45
نمودار 4-2: مشارکت در فراغت، برآیند محدودیتها و انگیزهها …………………………………………………………………….. 47
نمودار 5-2: مدل مفهومی پژوهش …………………………………………………………………………………………………………………. 56
نمودار 1-3 انواع روشهای نمونهگیری …………………………………………………………………………………………………………….. 63
نمودار 1-4: نمودار میله‌ای (برحسب درصد) جنسیت پاسخ دهندگان …………………………………………………………… 73
نمودار 2-4: نمودار میله‌ای (برحسب درصد) جنسیت پاسخ دهندگان …………………………………………………………… 73
نمودار 3-4: نمودار میله‌ای (برحسب درصد) سن پاسخ دهندگان ………………………………………………………………….. 74
نمودار4-4: نمودار میله‌ای (برحسب درصد) تحصیلات پاسخ دهندگان …………………………………………………………. 75
نمودار5-4: نمودار میله‌ای (برحسب درصد) درآمد ماهیانه خانواده ………………………………………………………………… 75
نمودار 6-4: نمودار میله‌ای (برحسب درصد) تعداد اعضای خانواده …………………………………………………………………. 76
نمودار 7-4: نمودار میله‌ای (برحسب درصد) تعداد دفعات سفر به ایران ………………………………………………………… 77
نمودار 8-4: نمودار میله‌ای (برحسب درصد) شغل پاسخ دهندگان ………………………………………………………………… 77
نمودار 9-4: نمودار میله‌ای (برحسب درصد) قصد سفر مجدد به ایران ………………………………………………………….. 78
نمودار 10-4: مدل تحلیل عاملی تاییدی دو مرحله ای در حالت تخمین ضرایب استاندارد ………………………….. 84
نمودار 11-4: مدل تحقیق در حالت معناداری(t-value) ……………………………………………………………………………… 86

فصل اول: کلیـات پژوهش

1-1 مقدمه
امروزه گردشگری فراتر از یک صنعت به پدیدهای اجتماعی ـ اقتصادی در سطح جهان تبدیل شده است. سالهاست که گردشگری به مثابه مقولهای حیاتی در راستای تبدیل جهان به جامعهای متحد و متمرکز فعالیت نموده است؛ جامعهای که آن را دهکده جهانی مینامیم. بر اساس پژوهشها، در صورتی که گردشگری به گونهای صحیح به کار گرفته و برنامهریزی شود، میتواند عامل ایجاد همبستگی و مانع بروز جدایی گردد. صنعت گردشگری حقیقتاً گسترهای جهانی یافته است؛ به گونهای که، همه کشورهای شمال و جنوب در آن نقش دارند: خواه در نقش بازارهای مولد گردشگر، خواه مقاصد گردشگری، یا هر دو (حیدری چپانه، به نقل از پروفسور جعفری، 1387).
در این میان، علیرغم این که انگیزهها به عنوان محرک سفر به کشورهای گردشگرپذیر و مقاصد گردشگری عمل میکنند، این کشورها با محدودیتهای سفر نیز دست و پنجه نرم میکنند که به عنوان چالش و فیلتری برای گردشگری به شمار میآیند و موجب کاهش تقاضا میشوند؛ به عبارت دیگر، علیرغم وجود انگیزههای سفر، محدودیتهای سفر میتوانند مانع مشارکت تصمیمگیرندگان اصلی سفر باشند (چن و وو، 2009، به نقل از پیج و هال1، 2003).
برای درک بهتر نیازهای اساسی گردشگران، مشارکت و عدم مشارکت آنان و این که چه مسایلی باعث عدم رغبت آنان به سفر به یک مقصد خاص میشود، نیاز است که ابتدا موانع و محدودیتهای پیش روی آنان مرتفع شود. موفقیت بازاریابان همواره در شناخت کامل محصولاتشان برای فروش است. از اینرو برای ارائه محصول گردشگری مناسب نیاز است نیازهای گردشگران بدون محدودیتهای اساسی به آنان تحویل شود. حال با شناسایی محدودیتهای اصلی و عمده که در کشورهای مقصد وجود دارد، میتوان گره از کار آنان گشود. از آنجایی که کشور ایران دارای قوانینی با ساختار مذهبی است، ممکن است این قوانین برای گردشگران به عنوان محدودیت شناسایی شود. در این پژوهش بر آن بودهایم تا به شناسایی محدودیتهایی بپردازیم که معمولاً در کشورهای با ساختار مشابه ایران وجود ندارند.
2-1 بیان مسأله پژوهش
نیک میدانیم جهانگردی گستردهترین صنعت خدماتی است، و به یقین در سده آینده، با سرعتی بیش از گذشته و امروز گسترش خواهد یافت. تردیدی نیست که همه کشورهای جهان در رقابتی تنگاتنگ در پی بهرهگیری از مزایای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و …، به ویژه دریافت سهم بیشتری از درآمد و بالا بردن سطح اشتغال ناشی از بهینهسازی این صنعت خدماتی در کشورهای متبوع خود هستند (گی2، 1997؛ ترجمه پارساییان و اعرابی، 1385).

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

علیرغم این که گردشگری 9 درصد از کل مشاغل ایران برای جوانان دنبال شغلهای رده بالا را به خود اختصاص داده است و اهمیت آن برای دولت روز به روز بیشتر آشکار میشود، اما فقط رقم بسیار کمی از ورودیهای سالهای 2005 و 2006 (که در حدود 2 میلیون نفر بوده است) را به خود جلب کرده است. با این وجود، صنعت گردشگری ایران تحت رگبار مسلسل مسایل منفی و تصویر بد است (که توسط رسانههای غربی به آن دامن زده میشود) و به شدت تحت تأثیر محیط سیاسی کشور و روابط بینالملل آن قرار گرفته است (یورومانیتور3، 2007).
صنعت گردشگری در کشور ما، چه گردشگری داخلی و چه گردشگری بینالمللی هیچ گاه به توسعه مطلوب دست نیافته است و این امر نتیجه برنامههای تدوین شده بوده است. با توجه به غنای منابع گردشگری کشور، علت این امر عمدتاً در اتخاذ اهداف و سیاستهای نادرست و تنگناهای اجتماعی ـ اقتصادی و عدم توسعه ساخت اقتصادی و زیربنایی نهفته است (معصومی، 1387).
با وجود اهمیت بیبدیل صنعت گردشگری در توسعه و شکوفایی اقتصادی، سیاستگذاریهای مناسبی در خصوص ارتقای آن در کشورمان صورت نپذیرفته و عمده تلا شهای مربوط به توسعه صنعت گردشگری در دهههای اخیر، معطوف به رهیافتهای تشویقی و تبلیغاتی و یا به عبارتی تقاضامحور بودهاند. در این راستا بیشتر هدفگذاریها و وضع دستورالعملهای اجرایی جذب تقاضا را مدنظر قرار داده است؛ در حالی که، چالشهای پیش روی این صنعت، نه تنها استحکام و تداوم بیشتر سیاستهای جانب تقاضا را طلب میکند، بلکه سیاستگذاری ابعاد عرضه و سازماندهی ساختار فعالیت بنگاهها را میطلبد. جمهوری اسلامی ایران با داشتن جاذبههای گردشگری (تاریخی، مذهبی، طبیعی ) به لحاظ عدم اتخاذ سیاستهای مؤثر در این بخش، هنوز نتوانسته است به سهم مناسب خود در بازار گردشگری جهان دست یابد و این امر سبب شده است تا بسیاری از معضلات اقتصادی ـ اجتماعی کشور که میتواند با توسعه گردشگری مرتفع گردد، همچنان پابرجا بماند. لذا ضروری است ضمن برشمردن چالشهای اساسی مترتب بر این صنعت، به بررسی راهکارهای توسعه صنعت گردشگری در ایران، پرداخته شود (نوبخت و پیروز، 1387: 8). بخشی از چالشهای اصلی صنعت گردشگری ایران، که از طرف عرضه دیده میشود، وجود محدودیتهای سفر برای ورود و حضور گردشگران خارجی در این کشور است. مساله اصلی پیش روی پژوهشگر این است که محدودیتهای واقعی پیش روی گردشگران خارجی در ایران کدامند؟
از طرف دیگر، مخارج گردشگران کره ای در سال 2013 بالغ بر 17 میلیارد دلار بوده است و طبق آمار سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری 8727 کره ای در سال 1392 وارد ایران شده اند (www.visitkorea.or.kr & www.wikipedia.com) که رقم نسبتا قابل توجهی می باشد.
از اینرو، این پژوهش به دنبال شناسایی و اولویتبندی مجموعه محدودیتهایی است که میزان رضایت گردشگران خارجی به ایران، به ویژه گردشگران کرهای را تحت تأثیر قرار میدهند.
3-1 اهمیت و ضرورت پژوهش
کلید موفقیت بازاریابی در شناخت بازار و تولید محصولات مطلوب و مورد نیاز بازار نهفته است. اول باید دید مردمی که سفر میکنند چه کسانی هستند؟ مشخصات و خصوصیات آنها از لحاظ طبقه اجتماعی، سن، جنس و وضعیت ازدواج چیست؟ دوم این که انگیزه آنها از مسافرت چیست؟ چه میخواهند و به دنبال چه هستند و چرا مسافرت میکنند؟ (داسویل، 1997، ترجمه اعرابی و ایزدی، 1378: 42). مردم با هدف برآوردن برخی از نیازهای روانشناختی خود به مسافرت مبادرت میورزند. با این حال عدهای از افراد به دلیل برخی محدودیتها تمایلی به مسافرت ندارند (ژانگ4، 2009).
برعکس انگیزهها که به عنوان محرک سفر عمل میکنند، در مقابل، محدودیتها به عنوان فیلتری برای گردشگری به شمار میآیند و موجب کاهش تقاضا میشوند؛ به عبارت دیگر، علیرغم وجود انگیزههای سفر، محدودیتها میتوانند مانع مشارکت تصمیمگیرندگان اصلی سفر باشند (چن و وو، 2009، به نقل از پیج و هال، 2003). از طرف دیگر محدودیتهای درک شده میزان وفاداری گردشگران را نیز تحت تأثیر قرار میدهد (تائه5، 2007). مطالعات نشان میدهند که بیشتر محدودیتهای تصمیمات سفر با جنسیت، سبک زندگی و ویژگیهای فرهنگی در ارتباط هستند (خان، 2011، به نقل از جکسون6، 1991).
برخی از محدودیتها باعث میشوند افراد در فعالیتهای گردشگری کمتر از حد مطلوب مشارکت نمایند. نوع دیگری از محدودیتها نیز عواملی را شامل میشوند که منجر به عدم مشارکت در برخی فعالیتهای خاص میشوند (سیلوا و کوریا7، 2008). تحقیقات مرتبط با محدودیتهای گردشگری درصدد بررسی عواملی هستند که از نظر محققین و گردشگران ساختار اولویتها و ترجیحات سفر، و یا مشارکت و لذت از آن را محدود میسازند (جکسون، 2000). شناسایی محدودیتهای سفر به درک عوامل اثرگذاری که رفتار گردشگران را شکل میدهند، کمک میکند. این کار همچنین میتواند مقدمهای برای شناسایی تفاوتهای موجود میان انتخابهای بخشهای مختلف گردشگران باشد (کاتیاپورنپانگ و میلر، 2009، به نقل از ساماندال، نانسی و جکوبویچ8، 1997). از اینرو، شناسایی محدودیت های پیش روی گردشگران و اتخاذ تدابیری در جهت رفع آنها برای هر کشوری که به دنبال توسعه گردشگری خود است، بسیار ضروری میباشد.
4-1 اهداف پژوهش
شناسایی محدودیتهای گردشگران خارجی در ایران
کمک به برنامهریزان، بازاریابان و متولیان گردشگری ایران در جهت اخذ تصمیمات مناسب
شناسایی عوامل اصلی در عدم موفقیت در جذب انبوه گردشگران خارجی
5-1 سوالات پژوهش
1-5-1 سوال اصلی
گردشگران خارجی در ایران با چه محدودیت هایی مواجه هستند؟
2-5-1 سوالات فرعی
کدام یک از محدودیتهای شناسایی شده از نظر گردشگران خارجی ورودی به ایران از اولویت بالانری برخوردار هستند؟
کدام متغیر بیشترین محدودیت ها را برای گردشگران ایجاد میکند؟
6-1 قلمرو پژوهش
1-6-1 قلمرو موضوعی
پژوهش حاضر از نظر موضوعی در زیرمجموعه مباحث علم بازاریابی قرار میگیرد.
2-6-1 قلمرو مکانی
گردشگران جنوب شرق آسیایی با تاکید بر گردشگران کشور کره جنوبی که حداقل یک شب در یکی از مراکز اقامتی کشور ایران سکونت داشته اند به عنوان جامعه آماری این تحقیق در نظر گرفته شدهاند.
3-6-1 قلمرو زمانی
بهار 1393
7-1 خلاصهای از پژوهشهای گذشته
با بررسی مطالعات مربوط به گردشگری بدین نتیجه رسیدیم که صنعت گردشگری با کمبود تحقیقات کاربردی در حوزه “محدودیتهای سفر” به ویژه محدودیتهای پیش روی گردشگران ورودی به یک کشور مواجه بوده است و این مسأله عموماً در کنار متغیرهای دیگری چون رضایت، مشارکت در سفر، وفاداری و… مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه توضیح مختصری درباره برخی از تحقیقات پیشینی که به موضوع محدودیتهای سفر پرداختهاند، ارائه میشود.
هادسون9 (2000) در مقالهای با عنوان “بخشبندی گردشگران بالقوه: محدودیت متفاوت بین مردان و زنان” به اندازهگیری ادراک شرکتکنندگان فعلی و بالقوه اسکی از محدودیتهای “درون فردی”، “میان فردی”، و “ساختاری” پرداخته است. هادسون در این تحقیق به این نتیجه میرسد که تفاوت بسیار زیادی در سطح محدودیتهای درون فردی میان مردان و زنان وجود دارد. این محدودیتها در 30 نوع و در سه سطح درون فردی، میان فردی و ساختاری مورد بررسی قرار گرفتهاند.
تائه (2007) در پایاننامه کارشناسی ارشد خود با عنوان “سلسله مراتب چندگانه محدودیتهای سفر و اوقات فراغت” از منظر طبقهبندی به واکاوی طبقهبندی ساختار نظری سلسله مراتب چندگانه به منظور درک بهتر از محدودیتهای سفر ادراک شده بر اساس معیارهای اجتماعی و جمعیتشناختی پرداخته و میافزاید چگونه وضعیتهای مالی چندگانه و واحد بر روی مشارکت انفرادی در سفر و اوقات فراغت تأثیر میگذارد.

از یافتههای این پژوهش این گونه ادراک میشود که گروههای بیبهره در مقایسه با گروههای ذینفع با محدودیتهای عدیدهای مواجه هستند. همچنین مشکلات و محدودیتهای “حمل و نقل” و محدودیتهای خاصی که برای “نژادها” و “سنین” مختلف وجود دارد و به عنوان محدودیتهای سفر شناخته میشود.
سیلوا و کوریا (2007) در مقاله “تسهیلگرها و محدویتهای مشارکت در سفر: مطالعه موردی جنوب غرب پرتغال” با تحلیل محدودیتها و عوامل تسهیلگر سفر برای ساکنین جنوب غرب پرتغال به این نتیجه رسیدند که عوامل عمده تصمیمگیری برای سفر عبارتند از “زمان”، “پول”، “انگیزه” و “وجود همراه برای سفر”.
وی ژانگ10 (2009) در رساله دکترای خود با عنوان “انگیزهها، محدودیتها و تصمیمگیری گردشگران خروجی پکن” چنین نتیجه گرفته است که محدودیتها و انگیزهها تأثیر مشخصی در مشارکت در سفر ایجاد میکنند. وی میافزاید انتخاب مقصد و جذابیت آن متأثر از میزان محدودیتها و انگیزهها است. از عوامل عمدهای که به عنوان محدودیت در این تحقیق در نظر گرفته شدهاند میتوان به “مشکلات زبانی”، “نگرانیهای امنیتی”، “وضعیت مالی”، “مهارتها”، و “زمان” اشاره کرد.
کاتیاپورنپانگ و میلر (2009) در مقاله خود تحت عنوان “محدودیتهای اجتماعی ـ جمعیتشناختی رفتار گردشگری” به تأثیر محدودیتهای اجتماعی ـ جمعیتشناختی بر روی ابعاد گزینههای سفر پرداختهاند. این دو پژوهشگر چنین نتیجه گرفتهاند که “سن”، “درآمد”، و “مرحله زندگی” تأثیر متقابل و تفاوت عمدهای بر روی رفتار گردشگر دارند. آنها همچنین اشاره میکنند که عوامل اجتماعی و جمعیتشناختی به اشکال گوناگونی به محدودیتهای سطوح مختلف رفتار گردشگری تأثیر میگذارند.
کارنیرو و کرامپتون11 (2009) در مقاله خود با عنوان “تأثیر درگیری، آشنایی و محدودیتها بر جستجوی اطلاعات مقصد” به بررسی تأثیر درگیری، آشنایی و “محدودیتهای ساختاری” بر روی نحوه جستجوی اطلاعات در دو پارک ملی در کشور پرتغال پرداختهاند و بدین نتیجه رسیدهاند که مشکلات و محدودیتهای “مالی” مردم را تشویق به جستجوی اطلاعات میکند، اما محدودیتهای “زمان” و “قابلیت دسترسی” هیچ تأثیری بر روی جستجوی اطلاعات اعمال نمیکنند.
8-1 چارچوب نظری کلی پژوهش
نمودار 1-1: مدل مفهومی پژوهش
منبع: محققق ساخته (بر اساس بررسی ادبیات پژوهش)
با توجه به بررسیهای انجام شده، مؤلفههای محدودیتهای گردشگران خارجی غیرمسلمان در ایران در قالب مدلی همانند آن چه که در نمودار 1-1 مشاهده میشود، شناسایی و جهت انجام پژوهش حاضر مورد بررسی قرار گرفتند.
9-1 شرح واژگان و اصطلاحات به کار رفته در پژوهش
محدودیت سفر: هر آن چه که گردشگر را از مشارکت در انجام سفر به مقصد خاصی بازمیدارد، محدودیت نام دارد (جکسون، 1988).
10-1 خلاصه فصل اول
در این فصل نگاهی مختصر به موضوع پژوهش داشتیم. در ابتدا بیان مسأله و ضرورت انجام این پژوهش پرداخته شد. سپس برخی از مهمترین مطالعات انجام شده در خصوص محدودیتهای سفر معرفی شدند. پس از آن چارچوب نظری پژوهش ارائه، و در نهایت، برخی از واژگان و اصطلاحات به کار رفته در پژوهش به اختصار توصیف گردید.
فصل دوم: مبانـی نظـری و پـیشینه پـژوهش
1-2 مقدمه
مردم برای ارضای نیازهای مختلف خود به کشورهای دیگر سفر میکنند. با این حال کسانی نیز هستند که تمایلی برای سفر ندارند. با این وجود دو سوال اساسی به وجود میآید: نخست اینکه، چرا مردم به مسافرت میروند و چه مزایایی از سفر به دست میآورند؟ دوم اینکه، چرا برخی از مردم علیرغم علاقه و اشتیاق، به مسافرت نمیروند (اویسال12، 1996؛ اُه، اویسال و ویور13، 1995؛ پیو، اویسال و مکلیلان14، 1989)؟
یکی از مهمترین اهداف پژوهشهای اوقات فراغت، درک رفتار افراد در زمان فراغتشان است. لذا بررسی علل بازدارنده افراد از فراغت، اهمیت دارد (زیونگ15، 2006). موضوع موانع و محدودیتهای فراغت توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است (الکساندریس و کارول16، 1997). از آنجا که محدودیتهای فعلی افراد، نقش تعیینکنندهای در مشارکت آنان دارد، بررسی آن بسیار ارزشمند است (الکساندریس، کوتوریس و ملیگدیس17، 2006؛ دراکو، جورج و کریاکی18، 2008). توجه به محدودیتهایی که افراد را از مشارکت در فعالیتهای فراغتی بازمیدارد، به یکی از حوزههای پژوهشهای تخصصی ادبیات فراغت و تفریح تبدیل شده است (هال و پیج، 2006).
بازاریابی گردشگری بینالمللی19 در ایران به وفور به وسیله مشکلاتی درباره تصور ملی در ارتباط با وابستگیهای سیاسی و منطقهای و همچنین موضوعات فرهنگی و اجتماعی، با چالش روبرو شده است(باتلر و هینچ20، 2007). این در حالی است که، ایران یکی از مهمترین کشورهای جهان از نظر وسعت و قدمت مکانهای تاریخی و فرهنگی به شمار میرود. بر همین اساس، پتانسیل بسیار زیادی برای جلب گردشگران بینالمللی دارد. متأسفانه کشورهای اروپایی و امریکا علیرغم روابط پایدار خود با کشورهایی نظیر ژاپن، ترکیه، روسیه، کشورهای آسیای میانه و سایر کشورهای اسلامی (شیعه)، تمام تلاش خود را جهت انزوای بیشتر این کشور به کار میگیرند. این امر مشکلات متعددی را برای گردشگران بینالمللی ورودی به ایران ایجاد کرده است؛ برای مثال، تحریمهای بینالمللی باعث افت خدمات خطوط هوایی داخلی ایران شده است. علیرغم تمامی این مشکلات، ایران همچنان در مسیر رشد برای جذب گردشگران خارجی قرار دارد (کوپر، ابوبکر و ارفورت21، 2001؛ کزاک22، 2002؛ گلدنر و ریچی23، 2006؛ لاوز، پریدو و موسکاردو24، 2006). این فصل در چهار بخش “ادبیات نظری پژوهش”، “صنعت گردشگری در ایران”، “مروری بر پژوهشهای پیشین”، و “مدل مفهومی پژوهش” سازماندهی شده است و به تشریح مبانی نظری پژوهش میپردازد.
2-2 بخش اول: ادبیات نظری پژوهش
1-2-2 نگاهی به صنعت گردشگری
پروفسور جعفر جعفری در مقدمه کتاب مبانی برنامهریزی گردشگری مینویسد:
“امروزه گردشگری فراتر از یک صنعت به پدیدهای اجتماعی ـ اقتصادی در سطح جهان تبدیل شده است. سالهاست که گردشگری به مثابه مقولهای حیاتی در راستای تبدیل جهان به جامعهای متحد و متمرکز فعالیت نموده است؛ جامعهای که آن را دهکده جهانی مینامیم. بر اساس پژوهشها، در صورتی که گردشگری به گونهای صحیح به کار گرفته و برنامهریزی شود، میتواند عامل ایجاد همبستگی و مانع بروز جدایی گردد. صنعت گردشگری حقیقتاً گسترهای جهانی یافته است؛ به گونهای که، همه کشورهای شمال و جنوب در آن نقش دارند: خواه در نقش بازارهای مولد گردشگر، خواه مقاصد گردشگری، یا هر دو. این صنعت ثابت کرده است که دارای قدرت ترمیمپذیری بسیاری میباشد و در برابر تأثیرات حوادث اخیر نظیر بحران انرژی، جنگهای خلیج فارس و حتی شیوع بیماری سارس و حملات 11 سپتامبر پایداری چشمگیری از خود نشان داده است. استناد به تاریخچه موفق گردشگری این اطمینان را به وجود میآورد که گردشگری همچنان باقی خواهد ماند” (حیدری چیانه، 1387).
شاید مهمترین و نخستین موضوع در مطالعه صنعت گردشگری، چیستی، ماهیت و در نهایت تعریف آن است که به سبب گستره سریع عوامل و زمینههای مؤثر در این صنعت، این امر با چالش عمدهای مواجه شده است. گلدنر و ریچی (2003) گردشگری را علم، هنر و تجارت تهیه مطلوب نیازهای بازدیدکنندگان تعریف میکنند. جعفری25 (1997) نیز معتقد است که صنعت گردشگری بررسی و مطالعه مقولات مرتبط با شخصی است که از محیط عمومی خود دور شده است. از سوی دیگر، سازمان جهانی گردشگری26 (1993) تعریفی را به صورت استاندارد و بینالمللی پیشنهاد کرده است که در آن عمدتاً عوامل زمان و محیط زندگی مد نظر قرار گرفته است. این صنعت به عنوان یک علم، علم میان رشتهای محسوب میشود که در گرو درآمیختن چندین علم مختلف با همپوشی مناسب است. جغرافیا، محیط زیست، معماری، کشاورزی، فضای سبز، بازاریابی، تاریخ، حقوق، تربیت بدنی، تجارت، بازرگانی، حمل و نقل، هتلداری، مدیریت رستوران، جامعه شناسی، اقتصاد، روانشناسی و علوم سیاسی برخی از این علوم محسوب میشوند که هر یک به صورت جداگانه رابطهای خاص با مطالعات گردشگری دارند (جعفری، 1987).
سازمان جهانی گردشگری که بسیاری از دولتها در آن عضویت دارند، راهی را برای ارائه تعریفی عمومی از گردشگری نشان داده است. در سال 1991 سازمان جهانی گردشگری و دولت کانادا، یک کنفرانس بینالمللی دربارره مسافرت و آمارهای گردشگری در اتاوا، کانادا تشکیل دادند که نظر و پیشنهادهایی مربوط به گردشگری (تعریف و طبقهبندی آن) ارائه دادند. گردشگر کسی است که حداقل یک شب در یک اقامتگاه عمومی یا خصوصی در محل مورد بازدید به سر برد (گی، 1997، ترجمه پارساییان و اعرابی، 1382). گردشگران بینالمللی به افرادی گفته میشود که به خارج از کشور محل سکونت خود (به مدت حداکثر 12 ماه) مسافرت نموده و هدف اصلی آنها دیدار از آن کشور است. گردشگران بینامللی عبارتند از دیدارکنندگان یک شبه که حداقل یک شب را در یک اقامتگاه عمومی یا خصوصی در محل بازدید به سر میبرند و دیدارکنندگان گذری (یک روزه) که شب را در کشور مورد بازدید نمیگذرانند. این مورد شامل مسافران کشتیها و خدمه هواپیما میشود. حتی اگر کشتی یا هواپیما بیش از یک شب در یکی از مکانهای آن کشور توقف کند. هنگام طبقهبندی خاستگاه دیدارکنندگان انتساب آنها به کشور محل سکونتشان بهتر است تا توجه به ملیت آنها. هر کشوری باید یک نظام طبقهبندی خاص داشته باشد تا بتواند مبدأ مسافران خارجی به کشور را مشخص کند.
در مارس 1993 کمیسیون آمار ملل متحد27 تعریف ارائه شده از گردشگری توسط سازمان جهانی گردشگری28 را پذیرفت. بر اساس این تعریف، گردشگری عبارت است از مجموعه فعالیتهای افرادی که به مکانهایی خارج از محل زندگی و کار خود به قصد تفریح و استراحت و انجام امور دیگر مسافرت میکنند و بیش از یک سال متوالی در آن مکانها نمیمانند. به گردشگری باید از دیده تعاملی بین عرضه و تقاضا نگریست؛ طراحی و توسعه یک محصول، به منظور مرتفع ساختن یک نیاز، همین تعامل است که آثار اقتصادی، زیستمحیطی، اجتماعی، فرهنگی و دیگر آثار را تعریف میکند (داس ویل، سال، 1997، ترجمه اعرابی و ایزدی، 1386).
عدهای چنین میپندارند که گردشگری موجب تخریب و آسیب فرهنگ یک جامعه میگردد و نسبت به عناصر فرهنگی خویش در طی زمان بیگانه میگردد. در مقابل، برخی دیگر معتقدند که گردشگری یک گفتگوی گسترده و فرهنگی است و سیاحتگران و گردشگران به گونهای پیامآوران فرهنگی هستند و به رشد و سازگار شدن فرهنگها با یکدیگر یاری میدهند. در تمام طول تاریخ بشری تا دوران حاضر، گردشگری زمینه دیدار و گفتگوی مردمانی از فرهنگهای گوناگون با یکدیگر بوده که نتیجه قهری و حتمی آن، غنیتر شدن همه فرهنگهاست. بریدگی و انزوای فرهنگی علاوه بر آن که در فرهنگها خفقان و تیرگی به وجود میآورد و به پژمردگی و پوسیدگی آنها میانجامد، یک اثر ناگوار دیگر هم دارد و آن دور ماندن انسانها از یکدیگر و بیگانهتر شدن آنها با هم است. در پژوهشهای جامعهشناسی گردشگری، روابط گردشگر و مردم کشور میزبان در قالب این الگو که از بیگانگی تا یگانگی به صورت یک پیوست تنظیم شده قابل مطالعه و بررسی است (دیبایی، 1371).
از دیدگاه سازمان جهانی گردشگری، گردشگری بینالمللی با گردشگری داخلی متفاوت است و به محدوده مرزی کشور مربوط میشود. ولی این بدان معنا نیست که هر مسافر بینالمللی یک بازدیدکننده تلقی شود. مسافر کسی است که برای خارج شدن از محل سکونتش سفر میکند. برای مثال، کارگری که برای کار از مرز خارج میشود بازدیدکننده محسوب نمیشود. گردشگری بینالمللی همیشه در وهله اول از نظر اقتصادی مد نظر قرار میگیرد؛ زیرا، این شکل از گردشگری نقش مهمی در بازرگانی و جریان ارزی ملتها بازی میکند (داس ویل، سال، 1997، ترجمه اعرابی و ایزدی، 1386).
آن چه در حوزه گردشگری حائز اهمیت است، این است که دولتها با آغاز قرن 21 دیگر نمیتوانستند از رشد و توسعه گسترده صنعت گردشگری و حجم رقابتی شدید آن و همچنین گسترش بازارهای بینالمللی گردشگری چشمپوشی کنند. اگر چه رقابت در این زمینه بسیار متفاوتتر از تمامی صنایعی است که پیش از این در آن رقابت به وقوع میپیوست؛ زیرا، کشورها برای صادرات گردشگری، مجبور به جذب گردشگران به داخل کشور خود هستند (کوپر، ابوبکر و ارفورت، 2001؛ کزاک، 2002؛ گلدنر و ریچی، 2006؛ لاوز و همکاران، 2006). در این صنعت، قیمت و کیفیت محصول و همچنین تصویر بازار هدف نقش کلیدی در تشخیص روند و حرکتهای گردشگران به یک مقصد خاص دارد (کرامپتون29، 1979؛ آندریو، بیگنی و کوپر30، 2000؛ کزاک، 2002؛ آندریو، کزاک، آرکی و سیفتر31، 2005).
2-2-2 تاریخچه محدودیت در ادبیات گردشگری
منشاء پژوهشهایی که در خصوص محدودیتهای گردشگران انجام شدهاند، به دهه 1960 و همچنین خاستگاه پارکها و جنبشهای تفریحی امریکای شمالی در قرن 19 برمیگردد (گودیل و ویت32، 1989). توجه به موانع و محدودیتها در دهه 60 بیش از آن که آکادمیک باشد، عملی بود. توجه به جمعیت معلول فیزیکی و ذهنی، و مشاوره فراغت افراد با نیازهای خاص، محور پژوهشهای دهه 70 را شکل میداد. این پژوهشها بیشتر جنبه درمانی داشتند و بر متمرکز بر فعالیتهای خاص متمرکز بودند (جکسون، 1991؛ سیرل و جکسون33، 1983). هاگرسترند34 برای نخستین بار در سال 1970 واژه محدودیت را ارائه کرد و بدین ترتیب سه نوع محدودیت را از هم متمایز نمود:
محدودیتهای حاکمیتی که با قانون تحمیل میشود. برای مثال ساعت شروع به کار فروشگاهها؛
محدودیتهای جفتشدگی که از خانه، دوستان و همکاران ناشی میشود؛ و
محدودیتهای ظرفیت که موجب دسترسی جزییات سفر و منابع مالی میشود (هاگرسترند، 1970).
در دهه 80 پژوهشهای قابل توجهی در مورد عوامل عدم مشارکت و محدودیتهای مشارکت در تفریح صورت گرفت (جکسون، 1991؛ سیرل و جکسون، 1983) و توجه پژوهشها از تمرکز بر موانع و محدودیتهای خاص، به سوالاتی کلیتر در مورد محدودیتهایی که منجر به عدم مشارکت میشوند، منعطف گردید (جکسون و اسکات35، 1999).
تحول دیگری که در اواخر دهه 80 رخ داد، تغییر در واژگان مورد استفاده در پژوهشها بود. موانع به هر فاکتوری اطلاق میشد که فراوانی، شدت و مدت مشارکت یا کیفیت تجربه یا رضایت کسب شده از فعالیتهای تفرجی را کاهش میداد (الیس و ریدماچر36، 1986؛ جکسون، 1988؛ آرنولد و شاینیو37، 1998).
مطالعات موانع فراغتی در دهه 90 رشد زیادی یافت. تغییر دیگر بر اساس نظر جکسون (1991) این بود که واژه تفرج با فراغت جایگزین شد تا پژوهشها حوزههای وسیعتری را دربرگیرند (بکمن و کرامپتون38، 1990). به هر حال، نکته جالب توجه این است که دانشمندان علوم اجتماعی و جامعهشناسان در دو یا سه دهه اخیر است که پژوهشهای خود در مورد محدودیتهای گردشگران را به صورت سیستماتیک و نظاممند و به عنوان زیرشاخهای مشخص در زمینه محدودیت انجام میدهند (جکسون39، 2000)؛ به بیان دیگر، تا همین اواخر پژوهشهای کمی در مورد چارچوب محدودیتهای اوقات فراغت در گردشگری انجام شده بود. اما از ابتدای قرن 21 همکاریهای متعددی برای درک محدودیتهای گردشگری صورت پذیرفته است (هینچ و جکسون40، 2000).
3-2-2 تعریف محدودیت
جکسون تأکید دارد که همه افراد با محدودیتهای خاص خود مواجهند و با شدتها و ترکیبهای متفاوتی از آن روبرو میشوند و نمیتوان کسی را کاملآً فارغ از هر گونه محدودیتی دانست. محدودیتها، موقتی و تحت تأثیر تغییراتی است که در مراحل مختلف زندگی فرد رخ میدهد. میتوان گفت رابطه هر دسته محدودیت با ویژگیهای فردی تقریباً ثابت است (هینچ، هایکی و جکسون41 2001). امروزه محدودیتهای فراغت به عنوان شاخهای از علوم دانشگاهی شناخته شده است (جکسون، 1991) که به عنوان مکانیزمی برای درک بهتر محدودیتهای مشارکت در فعالیتهای فراغتی مورد استفاده قرار میگیرد (بوچانن و آلن، 1985؛ جکسون و سیرل، 1985). علاوه بر این، از محدودیتهای فراغت برای توضیح روندهای در حال تغییر ترجیحات فراغتی در طی زمان (جکسون، 1991) و برای درک تفاوت انتخابها و تجربههای فراغتی بخشهای مختلف جامعه (لی، 2010) نیز استفاده شده است. محدودیتهای فعالیت فراغتی، چه ادراکشده و چه واقعی، در مشارکت بسیار مؤثرند. شرایط ایدهآل آن است که محدودیتها به کمترین حد ممکن خود برسند تا همه گروههای اجتماعی از فرصتهای عادلانهای برخوردار باشند. به هر حال، باید توجه داشت که شکاف و فاصله میان نظریه و عمل، با انجام پژوهشهایی در این حوزه کاهش یافته و کاهش خواهد یافت (گودیل و ویت، 1989).
مطالعه موانع و محدودیتهای فراغت به عنوان مکانیزمی برای درک بهتر موانع مشارکت در فعالیتهای فراغتی در نظر گرفته میشود (بوچانن و آلن، 1985؛ جکسون و سیرل، 1985؛ سامدال و همکاران، 1997). گودیل و ویت (1989) چنین بیان کردهاند که ارائه خدمات تفرجی، ریشه در تلاش برای غلبه بر شرایط محدودکنندهای دارد که مشارکت در تفرج برای افراد و گروهها محدود یا غیرممکن میسازد. توجه به دلایل عدم مشارکت در فعالیتهای تفرجی و نبود فرصتهای فراغتی همیشه مسأله مهمی برای پارکها و خدمات تفرجی ـ فراغتی بوده است (جکسون و اسکات، 1999). واژهنامه آکسفورد42 نیز، واژه “محدودیت” را به عنوان حدگذاری و محدود کردن عمل و جنبش توصیف میکند. در ابتدا، مانع و محدودیت فراغتی به هر فاکتوری اطلاق میشد که تکرار، شدت، مدت یا کیفیت مشارکت در فعالیت تفرجی را کاهش میداد (الیس و ریدماچر، 1986؛ ویت و گودویل، 1989). جکسون در سال 1988 تعریف نهایی را ارائه داده است: “محدودیتها مجموعه دلایلی برای عدم اتخاذ رفتاری خاص هستند و شامل محدودیتهایی میشوند که از مشارکت فرد در فعالیت فراغتی جلوگیری میکنند”. محدودیتهای فراغتی مهمترین عواملی هستند که میتوانند باعث جلوگیری، کاهش یا تعدیل مشارکت شوند یا تأثیر منفی بر کیفیت تجربه فراغتی داشته باشند (تائه، 2007). محدودیتها، فاکتورهای غیرمطلوبی هستند که دامنه بسیار گستردهای از تجربیات ناخوشایند سفر گرفته تا تهدیدات جدی برای سلامت و جان مسافران را شامل میشود (سونمز و گرائف43، 1998).
در مجموع، پژوهشگران همواره در تلاش بودهاند تا محدودیتها را به شیوهای گستردهتر و صحیحتر تعریف کنند تا تمامی جنبههای ممکن را در بر گیرد. هندرسون، استالنیکر و تایلور44 (1988) بیان کردهاند که محدودیتها بیش از آن که واقعی باشند، ادراک شده45 هستند (مکگویگان، رابین46، 2004).
جدول 1-2: خلاصهای از تعاریف محدودیتهای گردشگری
تعریفنویسندههر فاکتوری که تکرار، شدت، مدت یا کیفیت مشارکت در فعالیت تفرجی را کاهش دهد.(الیس و ریدماچر، 1986؛ گودویل و ویت، 1989).مجموعه دلایلی برای عدم اتخاذ رفتاری خاص هستند و شامل محدودیتهایی میشوند که از مشارکت فرد در فعالیت فراغتی جلوگیری میکنند. (جکسون، 1988)محدودیتها، فاکتورهای غیرمطلوبی هستند که دامنه بسیار گستردهای از تجربیات ناخوشایند سفر گرفته تا تهدیدات جدی برای سلامت و جان مسافران را شامل میشود.(سونمز و گرائف، 1998)موانع فراغتی مهمترین عواملی هستند که میتوانند باعث جلوگیری، کاهش یا تعدیل مشارکت شوند یا تأثیر منفی بر کیفیت تجربه فراغتی داشته باشند.(تائه 2007)منبع: ادبیات پژوهش
بر اساس آن چه که تا کنون گفته شد:
“تمرکز این پژوهش بر روی آن دسته از عواملی است که میتوانند تأثیر منفی بر تصمیم گردشگران بگذارند یا عامل منفی و محدودیت کشور میزبان عنوان شوند. در این پژوهش محدودیت به چیزی گفته میشود که برای انجام عمل فراغتی خاص در ایران، موانعی را ایجاد میکند، یا باعث عدم رضایت گردشگران میشود و یا از میزان رضایت سفر آنان میکاهد”.
4-2-2 مقایسه محدودیت و مانع
پژوهش در زمینه محدودیت، از بررسی موانع اولیه مشارکتکنندگان در سفر آغاز شده است و این واژه پس از آن گسترش یافته است. باید توجه داشت که واژه “محدودیت” مقدم بر واژه “مانع” است؛ زیرا، واژههای “مانع” و “موانع” نمیتواند کل تعریف “محدودیت رفتار گردشگری” را دربرگیرد و به طور کامل این توصیف را پوشش دهد (جکسون، 1988). علاوه بر این، واژه موانع، ذهن پژوهشگران را فقط در یک سمت و سو نگه میدارد و تنها یک نوع از مانع را شامل میشود که چیزی در میان “ترجیحات47” و “مشارکت48” است (کروفورد و گودبی49، 1987).
امروزه طیف گستردهتر و پیچیدهتری از موانع شناسایی شدهاند که واژه محدودیتها آن را توضیح میدهند (جکسون، 1988). این مفهوم علاوه بر موارد فیزیکی و خارجی، موارد داخلی و اجتماعی (کروفورد و گودبی، 1987؛ کروفورد و هادسون50، 1993) و حوزههای روانشناختی درونی (نادیرووا و جکسون51، 2002) را هم شامل میشود. در حال حاضر، نگاه پژوهشگران بیشتر به سمت محدودیتها منعطف است. آنها نگاه خود را از محدودیتهای بیرونی و فیزیکی (مانند امکانات و منابع) به سمت محدودیتهای داخلی (مانند روانشناختی و اقتصادی) و اجتماعی (مانند وضعیت تأهل، خانواده و روابط میان فردی) تغییر دادهاند (کروفورد و گودبی، 1987).
در انگیزه سفر گردشگران عواملی چون سن، جنسیت، سطح تحصیلات، نوع اشتغال، درآمد، وضعیت خانوادگی و محل سکونت افراد تأثیر دارد. برای مثال، مردان نسبت به زنان سادهتر میتوانند به سفر بپردازند و با مشکل کمتری روبرو هستند؛ یا افراد جوان قدرت تحمل سفرهای طولانی و سخت را دارند و پذیرای اندیشههای جدید و روشهای متفاوت زندگی هستند؛ حال آن که، افراد مسن از سفرهای سخت دوری گزیده و قدرت انطباق کمتری با محیط جدید دارند. میزان تحصیلات در علاقهمندی به سفر اثر چندانی ندارد، اما در انتخاب نوع سفر افراد مؤثر است. داشتن فرزند، تعداد و سن فرزندان نیز در میزان اشتیاق خانوادهها به سفر نقش دارد (دیبایی، 1371).
4-2-2 محدودیتهای درون فردی
محدودیتهای درون فردی شامل ویژگیهای شخصیتی و حالتهای روانشناختی افراد است. برخی از این محدودیتها عبارتند از: استرس، نگرانی، عدم علاقه، نگرش گروههای مرجع، ادراک از توانایی شخصی، ارزیابی ذهنی از مناسب بودن و در دسترس بودن فعالیتهای فراغتی، و وجود انواع مختلف از فعالیتهای اوقات فراعت. این محدودیتها بیشتر بر ترجیحات فرد تأثیر میگذارند. به علاوه، شرایط روحی و فیزیکی افراد از جمله محدودیتهای درون فردی هستند که ممکن است طی دوره زمانی کوتاهی تغییر کند (کورفورد و گودبی، 1987؛ نیانپوان، کاتلین و آندریک52، 2008؛ کیم53، 2009).
5-2-2 تعریف محدودیتهای میان فردی

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید